Kolombiya halkı, ülkenin tıkanan barış sürecinin ve Washington ile gerilen ilişkilerinin geleceğini belirleyecek olan devlet başkanlığı ikinci tur seçimi için bugün sandık başına gidiyor.
Kolombiya halkı, ülkenin tıkanan barış sürecinin ve Washington ile gerilen ilişkilerinin geleceğini belirleyecek olan devlet başkanlığı ikinci tur seçimi için bugün sandık başına gidiyor.
Seçmenler, ABD Başkanı Donald Trump'ın sağcı avukat Abelardo de la Espriella ile solcu senatör Ivan Cepeda arasında bir tercih yapacak.
Kampanya dönemi, Bogota'da muhafazakar bir devlet başkanı adayının güpegündüz öldürülmesi ve bombalı saldırılarla sarsılırken, güvenlik konusu tartışmaların merkezinde yer aldı.
Kendisine "Kaplan" lakabını takan ve hem ABD hem Kolombiya vatandaşlığı bulunan De la Espriella, mayıs ayındaki ilk turda oyların yüzde 43,7'sini (bazı kaynaklarda yüzde 44) alarak birinci sıraya yerleşmişti.
De la Espriella, 2016 barış anlaşmasını imzalamayı reddeden uyuşturucu kaçakçısı gerilla gruplarına savaş açma vaadiyle öne çıkıyor.
Sağcı aday, Fransız haber ajansı AFP'ye verdiği demeçte, seçilmesi halinde kokainin ham maddesi olan koka üreten silahlı gruplara yönelik 90 günlük bir hava saldırısı kampanyası için ABD desteği talep edeceğini belirtti.
İkinci turdaki rakibi olan 63 yaşındaki senatör ve insan hakları savunucusu Ivan Cepeda ise silahlı gruplarla "topyekun barış" müzakereleri yürütülmesi politikasının arkasındaki temel figürlerden biri olarak biliniyor.
Sağcı paramiliter gruplar tarafından öldürülen komünist bir senatörün oğlu olan Cepeda, anayasal engeller nedeniyle yeniden aday olamayan mevcut solcu Devlet Başkanı Gustavo Petro'nun siyasi varisi konumunda.
Cepeda, AFP'ye yaptığı açıklamada barış görüşmelerini gözden geçirerek gerekli değişiklikleri yapacağını ifade etse de uzun süredir sert güvenlik politikaları yerine diyalogu savunuyor.
Diğer yandan De la Espriella; Bolivya, Şili, Kosta Rika, Ekvador ve Honduras'ta sağcı adayları iktidara taşıyan dalgayı Kolombiya'da da tekrarlamayı hedefliyor. Bireysel silahlanma hakkını, 10 adet mega hapishane inşasını, devlet aygıtının yüzde 40 oranında küçültülmesini savunan aday, Kolombiya ekonomisini dolarize etmenin de ideal olacağını dile getiriyor.
AFP'ye konuşan Universidad de La Sabana'dan uzman Luisa Lozano, De la Espriella hakkında, "Güvensizlik ortamından yorulmuş ve sert çözümler arayan bir seçmen kitlesiyle bağ kuruyor. Aynı zamanda kendi servetini inşa eden girişimci modeliyle bir başarı idealini temsil ediyor" değerlendirmesinde bulundu.
Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump da sağcı adaya tam ve eksiksiz desteğini sundu.
Kolombiya, uzun yıllardır ABD'nin Güney Amerika'daki en yakın ortağı konumunda.
Washington, onlarca yıl boyunca ülkenin askeri ve istihbarat servislerine milyarlarca dolar aktardı. Ancak Trump'ın yeniden başkanlığa seçilmesi ve benzer şekilde kavgacı bir üsluba sahip Petro ile karşı karşıya gelmesiyle ilişkiler zayıfladı.
Trump, Cepeda'yı "radikal solcu Marksist" olarak nitelendirirken, bu seçimin gelecekteki ilişkiler için belirleyici olacağı uyarısında bulundu.
Bogota'daki bazı askeri yetkililer ve yabancı diplomatlar ise sert güvenlik politikalarına geri dönülmesinin misilleme saldırılarını tetikleyebileceğinden ve ülkeyi yeniden bir şiddet sarmalına sürükleyebileceğinden endişe ediyor.
İlk tur oylamaları, Kolombiya'da son iki yüzyılın büyük bölümünde ülkeyi yöneten geleneksel sağın ve siyasi merkezin tamamen çöktüğünü gösterdi.
De la Espriella oyların yüzde 43,7'sini (bazı verilerde yüzde 44) alırken, Cepeda yüzde 40,9 (bazı verilerde yüzde 41) oranında kaldı.
Nalanda Analytica analisti Julian Lopez, "Her iki tarafın da çok ateşli destekçileri var ancak ülkenin diğer bir kesimi sadece karşı tarafa duyduğu korku nedeniyle oy kullanıyor" dedi.
DELA ESPRIELLA'NIN EKONOMİ PROGRAMINDA NELER VAR?Devlet başkanlığı yarışında hiçbir siyasi deneyimi olmayan avukat ve iş insanı Abelardo de la Espriella, geçen yıl siyaset sahnesine hızlı bir giriş yaptı.
Reuters'a şubat ayında verdiği mülakatta, "Kolombiya'yı kurtarmak ve yeniden inşa etmek için anayasa ve yasalar çerçevesinde yapılması gereken her şeyi yapmaya cesaret edeceğim. Bu karakter, tutku, cesaret ve kararlılık gerektirir; ben de bunun için bir kaplanım" ifadelerini kullandı.
De la Espriella, ülkenin ekonomik sıkıntılarından Petro hükümetini sorumlu tutuyor.
Devlet aygıtını yüzde 40 oranında küçültmeyi, vergi tabanını genişletmeyi ve özel sektör istihdamını artırmak için kurumlar vergisini düşürmeyi vadeden aday, petrol arama çalışmalarını yeniden başlatmayı ve hidrolik kırma yöntemiyle üretimi neredeyse ikiye katlayarak günlük 1,3 milyon varile çıkarmayı hedefliyor.
Reuters'a konuşan De la Espriella, "Kolombiya en karanlık dönemlerinden geçiyor. Günün sonunda bu, Petro'nun varisi Ivan Cepeda ile benim aramdaki bir savaş değil; totaliterlik ile demokrasi, geçmiş ile gelecek, devletçilik ile ekonomik özgürlük arasındaki bir savaştır" dedi.
De la Espriella'nın geniş iş imparatorluğu şarap, rom, giyim ve gayrimenkul sektörlerini kapsıyor.
Araştırmacı gazetecilik kuruluşu La Silla Vacia'nın incelemesine göre, aday şirketlerinin çoğunun tasfiye edildiği, borç içinde olduğu ve 2024 yılında genel olarak zarar ettiği, en karlı girişiminin ise hukuk firması olduğu tespit edildi.
Hiç ordu geçmişi olmamasına rağmen etkinliklerde ve kampanya reklamlarında askeri selam kullanan 47 yaşındaki aday, lüks saatleri, tasarım güneş gözlükleri ve bakımlı sakalıyla kendisini "dünyanın en havalı diktatörü" olarak tanımlayan El Salvador Devlet Başkanı Nayib Bukele'ye benzetiliyor.
Bukele'nin sert güvenlik politikaları ve mega hapishaneleri, El Salvador'daki suç oranlarını Orta Amerika'nın en düşük seviyelerine indirirken, diğer ülkelerin de benzer politikalar benimsemesi yönünde çağrılara yol açmıştı.
Ancak bu süreçte 90 binden fazla kişiyi gözaltına alan Bukele, insan hakları gruplarının eleştirilerine maruz kaldı. Bukele'yi taklit ettiğini reddeden De la Espriella, Kolombiya'da 10 mega hapishane inşa etmeyi planlıyor.
Sağcı aday, "Benim hükümetimde barış süreçleri olmayacak. Teslim olmayan her haydut, yasaların gerektirdiği şekilde öldürülecek. Teslim olurlarsa da gerçek bir hapishanede cezalarını çekmek zorunda kalacaklar" şeklinde konuştu.
De la Espriella, ABD'de eski Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro için kara para akladığı iddiasıyla yargılanan Alex Saab'ın avukatlığını üstlendiği için eleştirilere maruz kalmıştı.
Ayrıca yolsuzluk skandallarına, finansal suistimallere ve sağcı paramiliter gruplara bağlı isimleri de temsil eden aday, avukat olarak yürüttüğü profesyonel ilişkilerin herhangi bir suç ortaklığı taşımadığını savunuyor.
Karayip kıyısındaki Monteria kentinde büyüyen, evli ve dört çocuk babası olan De la Espriella, aynı zamanda bölgenin geleneksel vallenato halk müziği şarkıcısı olarak da tanınıyor.
MALİ SORUNLAR VE PARLAMENTODAKİ BÖLÜNME EKONOMİDE REFORMLARI ZORA SOKABİLİREkonomistler, karar mercileri ve yatırımcılar, seçilecek yeni devlet başkanının ekonomik gündemini uygulama alanının oldukça kısıtlı olacağına dikkat çekiyor.
Artan mali sorunlar ve bölünmüş bir Kongre, ekonomik reformların geçmesini zorlaştırabilir.
Finans piyasaları, devlet aygıtını küçültmeyi, vergi tabanını genişletmeyi, petrol aramalarını yeniden başlatmayı ve gerillalara karşı sert bir duruş sergilemeyi vadeden siyaset dışı aktör De la Espriella'yı destekliyor.
De la Espriella, yakın tarihteki bir konuşmasında, "Kolombiya devleti mevcut yapısıyla finansal olarak sürdürülemez durumdadır" dedi.
De la Espriella'nın ilk turu önde tamamlamasının ardından Kolombiya varlıklarında yükseliş görüldü.
Yatırımcılar bu sonucu, sosyal programları genişleten, imalat, turizm ve tarımı destekleyen mevcut Devlet Başkanı Gustavo Petro'nun politikalarından uzaklaşılması olasılığını artıran bir gelişme olarak değerlendirdi.
Ninety One gelişmekte olan piyasalar sabit getirili portföy yöneticisi Thys Louw, piyasanın ikinci tur öncesinde bile büyük ölçüde De la Espriella zaferini fiyatladığını belirterek, "Abelardo'nun kazanması halinde piyasa tepkisi şüphesiz olumlu olacaktır. Çünkü Petro döneminde bütçeye ve yatırımlara verilen zararı tersine çevirme yetkisine sahip olacağı algısı oluşacaktır" yorumunu yaptı.
Cepeda ise yoksulluğu azaltmaya odaklanarak Petro'nun ekonomik ve sosyal reformlarını derinleştirme sözü veriyor.
En zengin Kolombiyalılardan ve en büyük şirketlerden alınan vergileri artırmayı planlayan Cepeda, yeni petrol ve kömür aramalarına yönelik yasağı sürdürmekle birlikte doğalgaz ve madencilik geliştirmelerine açık kapı bırakıyor.
Geçen hafta Reuters'a konuşan Cepeda, "Ekonominin bazı sektörleri için halkın hoşuna gitmeyebilecek bir reforma mecbur kalmamak için vergi paktı, bir mali pakt yapalım" dedi.
Kolombiya'nın salgın sonrası ekonomik toparlanması büyük ölçüde tüketime, artan ücretlere ve kamu harcamalarına dayandı. Özel yatırımlar zayıf seyrederken petrol ve madencilik sektörleri ivme kaybetti.
Resmi verilere göre Kolombiya ekonomisi geçen yıl, salgın öncesi ortalama olan yüzde 4'ün altında kalarak yüzde 2,6 büyüdü.
2024 yılında ve bir önceki yılda kaydedilen küçük artışlara rağmen özel yatırımlar, Petro'nun iktidardaki ilk tam yılı olan 2023'te yaşanan yüzde 13,4'lük keskin daralmanın ardından salgın öncesi seviyelerin altında kalmaya devam etti.
BBVA Küresel Döviz ve Latin Amerika Strateji Sektör Başkanı Alejandro Cuadrado, yerel pezonun olası yükseliş potansiyelinin yarısından fazlasını şimdiden fiyatladığını belirtti.
Cuadrado, piyasanın De la Espriella'nın gerçekleştirebileceği mali uyum miktarını abartıyor olabileceğini ifade ederek, "Piyasa olası bir zafer senaryosuna iyi tepki verse bile zorluklar oldukça yüksek" dedi ve De la Espriella'nın Kongre'de sınırlı bir desteğe sahip olacağını, bunun da mali uyum için hareket alanını daraltacağını ekledi.
Kolombiya'nın kamu borcu gayri safi yurtiçi hasılasının (GSYİH) yaklaşık yüzde 60'ına ulaşıyor. Analistler ve derecelendirme kuruluşları, zayıf hükümet gelirleri ve yüksek harcamaların bu yılki yüzde 5,3'lük bütçe açığı hedefine ulaşılmasını zorlaştıracağını belirtiyor.
Özerk Mali Kural Komitesi (CARF) Başkanı Juan Carlos Ramirez, temerrüde düşmekten kaçınmak için yeni başkanın 2027 yılında harcamaları 5,6 milyar dolar, dört yıllık görev süresi boyunca ise GSYİH'nin yüzde 4'üne denk gelen 20 milyar dolar azaltması gerektiğini kaydetti.
Ramirez, Reuters'a yaptığı açıklamada, "Harcamalar artmaya devam eder ve gelirler iyileşmezse, bu borçların ödenemez hale geleceği bir noktaya ulaşılır" dedi.
Hükümetin harcama ve borç limitlerini askıya almasının ardından derecelendirme kuruluşları geçen yıl Kolombiya'nın ülke kredi notunu düşürmüştü.
S&P ve Fitch, Kolombiya'yı yatırım yapılamaz (çöp) seviyesinin daha da derinlerine çekti.
Fitch değerlendirmesinde, "Kolombiya'nın vergi reformu geçmişi var ancak yeni bir reform garanti değil. Aslında De la Espriella vergileri düşürme sözü verdi, Cepeda ise gelirleri artıracak reformları desteklese de tıpkı Petro yönetiminde olduğu gibi bunları Kongre'den geçirmekte zorlanabilir" ifadelerine yer verdi.
Seçim sonuçlarına itiraz edilmesi durumunda piyasalardaki dalgalanma artabilir. Cepeda, ilk tur sonuçlarını kabul etmeden önce usulsüzlük iddialarını gündeme getirmişti.
"BAŞKANLIĞA KİM GELİRSE GELSİN, KARŞISINDA ÇOK SAYIDA ZORLUK BULACAK"De la Espriella ise silahlı grupların baskı uyguladığını ileri sürmüştü.
Merkez Bankası Yönetim Kurulu Üyesi Bibiana Taboada, yasal belirsizlik, güvensizlik ve haraç alma olayları nedeniyle yatırımların üretken sektörlerden sermaye piyasalarına kaydığını belirterek Reuters'a şunları söyledi:
"Devlet başkanlığına kim gelirse gelsin, karşısında çok sayıda zorluk bulacak. Bunlardan biri de ekonominin üretim kapasitesini yeniden büyütmek olacak. Kolombiya'yı karakterize eden makroekonomik istikrarın geri döneceğine dair güven tesis edilmesi temel önem taşıyor."
Global X ortak portföy yöneticisi ve kıdemli analisti Paul Dmitriev, daha önce yurt dışında büyüme arayışında olan bazı Kolombiyalı şirketlerin, seçimin politika değişikliği ihtimalini gündeme getirmesiyle yeniden yurt içi yatırımları değerlendirmeye başladığını kaydetti.
Dmitriev, Petro yönetimi sırasındaki bir ziyaretine atıfta bulunarak, "Hiçbir şirket yurt içinde sermaye harcaması yapmıyordu. Şimdi ise bu canlanma var; bir değişim fırsatı ve yurt içine yatırım yapma imkanı görüyorlar" dedi.
Enerji endüstrisi grubu Campetrol'den Nelson Castaneda ise enerji yatırımlarının yeniden canlandırılmasının kurumsal istikrar ve uzun vadeli bir vizyon gerektirdiğini belirterek, çalışmalara yeniden başlamanın "ülkenin enerji güvenliği ve egemenliğini garanti altına almak için temel önemde" olduğunu vurguladı.
Deutsche Bank ekonomistleri, Cepeda'nın olası bir zaferinin Kolombiya'nın ekonomik görünümüne olan güvene zarar verebileceğini, De la Espriella hükümetinin ise makroekonomik uyum sağlamak için çalışabilir bir koalisyon kurabileceğini, ancak bunun borcu sabitlemek için muhtemelen yetersiz kalacağını öngörüyor.
